لايه هاي زمين
چهار لايه زمين:
زمين از چهار لايه متفاوت تشكيل شده است. بسياري از زمين شناسان معتقدند كه زمين در مركز خود از مواد سنگينتر و با چگالي بيشتر تشكيل شده است و مواد سبكتر به سمت بالا حركت مي كنند. زيرا پوسته زمين غالبا از مواد سبكتر(سنگهاي بازالت و گرانيت) ساخته شده در حاليكه هسته آن شامل فلزات سنگين(نيكل و آهن) است.
پوسته لايه اي است كه شما بر روي آن زندگي مي كنيد، اين لايه به خوبي مطالعه و درك شده است. گوشته بسيار گرمتر از پوسته است و توانايي جريان زيادي دارد. هسته هاي دروني و بيروني همچنان گرمتر هستند و فشار وارده در مركز زمين به اندازه اي است كه شما مي توانيد به وسيله آن، يك توپ را به يك تكه سنگ مرمر تبديل كنيد.
پوسته:
پوسته زمين، شبيه پوسته يك زمين است. اين لايه نسبت به سه لايه ديگر، بسيار نازكتر است. پوسته، در محل اقيانوسها(پوسته اقيانوسي)تنها حدود 5-3 مايل(8كيلومتر) ضخامت دارد و در قاره ها(پوسته قاره اي) حدود25 مايل(32كيلومتر) ضخامت دارد. درجه حرارت پوسته از درجه حرارت هوا در بالاترين بخش آن، تا 1600درجه فارنهايت(870 درجه سلسيوس) در عميق ترين بخش پوسته تغيير مي كند. شما مي توانيد يك قرص نان در تنور(اجاق) خودتان در حرارت 350درجه فارنهايت) بپزيد. در حرارت 1600درجه فارنهايت،سنگها شروع به ذوب شدن مي كنند. پوسته زمين به قطعاتي كه ورقه ناميده مي شوند، تقسيم شده است. ورقه ها نيز بر روي يك گوشته پلاستيكي نرم كه زير پوسته قرار گرفته اند شناورند. اين ورقه ها معمولا به آرامي حركت مي كنند ولي اغلب، به هم مي چسبند و فشار زيادي را ايجاد مي نمايند. فشار ايجاد شده و سنگها خميده مي شوند تا حدي كه بشكنند. به هنگام رخداد اين پديده، زمين لرزه ايجاد مي شود. به ضخامت كم پوسته، در مقايسه با ساير لايه ها توجه كنيد. كلا هفت ورقه اقيانوسي و قاره اي بر روي گوشته اي كه از مواد داغتر و با چگالي بيشتري تشكيل شده است،شناور مي باشند.
پوسته از دو نوع سنگ اصلي تشكيل شده است، گرانيت و بازالت. پوسته قاره اي بيشتر از گرانيت تشكيل شده در حاليكه پوسته اقيانوسي شامل نوعي از سنگهاي آتشفشاني، كه بازالت ناميده مي شوند، مي باشد.
سنگهاي بازالتي ورقه هاي اقيانوسي،چگالي بيشتري داشته و از سنگهاي گرانيتي ورقه قاره اي سنگينتر هستند. شاهد اين قضيه نيز، رانده شدن پوسته قاره اي بر روي پوسته سنگينتر اقيانوسي در طي برخورد ورقه ها مي باشد. پوسته و قسمت بالايي گوشته، پهنه اي از سنگهاي صلب و شكننده را ايجاد مي كنند كه سنگ كره(ليتوسفر) ناميده مي شود. لايه پاييني سنگ كره صلب، پهنه اي با محتويات قيرمانند است كه سست كره(آستنوسفر) نام دارد. سست كره، بخشي از گوشته است كه جريان دارد و ورقه ها بر روي آن حركت مي كنند.
گوشته:
گوشته لايه اي است كه مستقيما بر روي سيما قرار دارد. اين لايه بزرگترين قسمت زمين است كه حدود 1800مايل ضخامت دارد. گوشته از سنگهاي بسيار داغ و چگال تشكيل شده است. اين لايه سنگي، شبيه قير جريان مي يابد. اين جريان در اثراختلاف زياد درجه حرارت از كف تا بالاي گوشته مي باشد. حركت گوشته، دليل حركت ورقه هاي زمين است. درجه حرارت گوشته، از 1600درجه فارنهايت در بالاي آن تا 4000درجه در قسمتهاي قاعده اي اس، تغيير مي كند.
جريانهاي همرفتي:
گوشته از مواد بسيار چگالتر و با ضخامت بيشتر ساخته شده است. ورقه ها بر رو ي آن مانند روغني كه بر روي آب شناور است، شناورند. بسياري از زمين شناسان معتقدند كه گوشته به سبب وجود جريانهاي همرفتي،جريان دارد.
جريانهاي همرفتي، به علت وجود موادبسيار داغي است كه از عميق ترين قسمت گوشته بالا مي آيند سپس سرد شده، دوباره پايين رفته، سپس داغ شده و باز بالا مي آيند و اين چرخه بارها و بارها ادامه مي يابد.
شما سوپ يا پودينگ را در ماهيتابه اي گرم مي كنيد و جريانات همرفتي را مي توانيد در اين مايع ببينيد كه شروع به حركت مي كند.
هنگامي كه جريانان همرفتي در درون گوشته جريان مي يابند، مي توانند پوسته را نيز به حركت درآورند. در اثر اين جريانات، پوسته آزادانه حركت مي كند.
نوار نقاله، دركارخانه جعبه ها را حركت مي دهد همانند جريانات همرفتي در گوشته، كه ورقه هاي زمين را حركت مي دهد.
هسته خارجي:
هسته زمين، شبيه توپي است از مواد بسيار داغ(9000-4000 درجه فارنهايت). هسته خارجي آنقدر داغ است كه فلزات در آن همگي به صورت مايع هستند. هسته خارجي، 1800 مايل پايينتر از پوسته قرار دارد و حدود 1400مايل ضخامت دارد. هسته خارجي از نيكل و آهن مذاب تشكيل شده است.
هسته داخلي:
هسته داخلي آنقدر فشار و حرارت بالايي دارد كه فلزات به يكديگر فشرده شده و مانند مايع قادربه حركت نيستند. اما نيروهاي وارد شده به آنها باعث مي شود كه در جاي خود همانند يك جامد بلرزند. هسته داخلي، 4000 مايل پايينتر از پوسته است و حدود 800مايل ضخامت دارد. درجه حرارت در آن بيش از 9000درجه فارنهايت است و فشار 45 ميليون پوند براينچ مربع است. اين مقدار فشار، سه ميليون برابر فشار هوا بر سطح بدن شما در كنار درياست.
همراه با دوستانتان به سوالات زير پاسخ دهيد. اگر شما براي به دست آوردن جواب سوالات،نياز داريد كه به صفحات قبل بازگرديد، استفاده از عنوان صفحات كه درست در پايين سوالات آمده، به شما كمك خواهد كرد.
1- نام چهار لايه تشكيل دهنده زمين را به ترتيب از خارجي ترين بخش تا هسته بنويسيد.
2- چه چيز سبب مي شود كه گوشته جريان پيدا كند؟
3- دو فلز اصلي تشكيل دهنده هسته خارجي و داخلي زمين كدامند؟
4- توضيح شخصي شما از اين كه زمين چگونه به وجود آمده است، چيست؟
كارت 2، چهار لايه، به شما كمك خواهد كرد.
نمایی شماتیک از درون زمین. ۱. پوستهٔ قارهای - ۲. پوستهٔ اقیانوسی - ۳. گوشتهٔ فوقانی - ۴. گوشتهٔ پایینی - ۵. هستهٔ خارجی - ۶. هستهٔ داخلی - A: ناپیوستگی موهوروویچ - B: ناپیوستگی گوتنبرگ - C: ناپیوستگی لهمان
درون زمين
كره زمين از لايه هاي بسيار مختلفي تشكيل شده است. لايه هاي پائين از مواد سنگين تري تشكيل شده اند. بنابراين داغ تر و چگال تر هستند وتحت فشار بيشتري نسبت به لايه هاي خارجي قرار دارند.
هسته زمين : زمين داراي هسته اي از جنس اهن ونيكل است كه شعاع ان به 2100 مايل مي رسد. دماي هسته داخلي ممكن است به 13000 درجه فارنهايت (7200 درجه سانتي گراد-7500 كلوين) برسد كه گرمتر از سطح خورشيد است. هسته داخلي كه شعاع ان به 750 مايل (1228 كيلو متر) مي رسد جامد است،هسته خارجي حالت مايع دارد وضخامت ان حدود 1400 مايل (2260 كيلومتر) مي باشد.
گوشته: زيرپوسته سطحي،گوشته اي از جنس سنگ قرار دارد كه متشكل از سيليكون، اكسيژن، منيزيم، اهن، الومينيوم و كلسيم است. گوشته بالايي سخت وبخشي از پوسته زمين است. گوشته پائيني به ارامي، با سرعت چند سانتي متر در سال جريان دارد.سست كره بخشي از گوشته بالايي است كه خاصيت پلاستيك دارد وزير پوسته زمين قرار دارد و عمق ان بين حدودا 100 تا 250 كيلومتر است. وزش گرمايي از سمت گوشته داغ دروني به گوشته خنك تر خارجي است. ضخامت گوشته حدود 1700 مايل (2750 كيلومتر)است.هر چه پائين تر مي رويم گوشته گرمتر مي شود.دماي بالاي جبه حدودا 1600 درجه فارنهايت (870سانتي گراد) و به سمت پائين حدودا بين 4000 تا 6700 درجه فارنهايت(2200 تا3700 درجه سانتي گراد ) است.گوشته بيشترين مقدار حجم زمين را تشكيل مي دهد.ناپيوستگي گوتنبرگ جدا كننده هسته خارجي وگوشته است.
سطح وپوسته سطحي:
بيشتر سطح زمين از اب، بازالت(مرمر سياه) وگرانيت تشكيل شده است. اقيانوسها حدود 70% از مساحت زمين را در بر گرفته اند. عمق اين اقيانوسها به 7/3 كيلومتر مي رسد. پوسته سطحي زمين نازك و سنگي است كه از سيليكون،الومينيوم، كلسيم، سديم و پتاسيم تشكيل شده است.
پوسته سطحي به صفحات قاره اي كه در سال چند سانتي متر حركت كرده وبر روي گوشته قرار دارند تقسيم مي شود. صفحات اقيانوسي نازك تر هستند و ضخامت انها بين 6 تا 11 كيلومتر مي باشد. اينجا جايي است كه پوسته جديد ساخته مي شود. ضخامت صفحه قاره اي حدودا بين 25 تا 90 كيلو متر است. سنگ كره عبارت از پوسته سطحي و گوشته بالايي و لايه اي سخت با ضخامتي بين 100 تا 200 كيلو متر مي باشد. نا پيوستگي موهوروويچ جدا كننده پوسته سطحي از گوشته بالايي است.
